Kiedy myślimy o poważnych urazach kolana, większość z nas od razu wyobraża sobie zerwane więzadło krzyżowe przednie (ACL). Medialny „boom” na ACL sprawił, że stało się ono synonimem kontuzji sportowej. Jednak prawda jest taka, że o przyszłości naszego kolana, a zwłaszcza o ryzyku przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych, decyduje przede wszystkim stan łąkotek.
Jako ortopeda mogę powiedzieć wprost: łąkotki są najważniejszym elementem stawu kolanowego. Pacjent z niewydolnym ACL, ale zdrowymi łąkotkami, będzie funkcjonował znacznie lepiej niż pacjent ze zdrowym ACL i uszkodzoną łąkotką. W hierarchii ważności struktur kolanowych najpierw są łąkotki, potem długo, długo nic, a dopiero później wszystkie inne czynniki, jak więzadła czy oś kończyny.
Czym więc są te niedoceniane struktury? W każdym kolanie mamy dwie łąkotki – przyśrodkową (po wewnętrznej stronie) i boczną (po zewnętrznej). Są to najważniejsze amortyzatory w naszym ciele.
„Aż” amortyzator, a nie „tylko” amortyzator
Często słyszę, że łąkotki to „tylko” amortyzatory. Ja wolę mówić, że to „aż” amortyzatory.
Wyobraźmy sobie samochód ze zepsutymi amortyzatorami. Da się nim jeździć, ale krótko i na pewno niekomfortowo. Dokładnie tak samo jest z kolanem. Łąkotki przenoszą gigantyczne obciążenia, które potrafią sięgać nawet pół tony. Gdy zeskakujemy ze stopnia o wysokości 20-30 cm, siła reakcji podłoża działająca na kolano może stanowić trzykrotność lub nawet czterokrotność wagi naszego ciała. To właśnie łąkotki muszą wytrzymać te uderzenia.
Kiedy tracimy ten amortyzator, staw zaczyna się „sypać”. Bez łąkotki kolano bardzo szybko się niszczy , co nieuchronnie prowadzi do rozwoju przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych.
Inne funkcje łąkotki
Rola amortyzacyjna, choć kluczowa, nie jest jedyną funkcją łąkotek. Te struktury pełnią jeszcze kilka innych, niezwykle ważnych zadań:
- Stabilizacja: Łąkotki odgrywają dużą rolę w stabilizacji stawu. Ich znaczenie rośnie zwłaszcza u pacjentów z niewydolnym więzadłem krzyżowym przednim (ACL), u których łąkotki częściowo przejmują funkcje stabilizacyjne.
- „Smarowanie”: Odpowiadają za prawidłowe rozprowadzanie płynu stawowego. Płyn ten działa jak smar w pracującym łożysku, jakim jest staw.
- Dopasowanie (Kongruencja): Staw kolanowy jest stawem najmniej dopasowanym do siebie w ludzkim ciele. To właśnie łąkotki sprawiają, że te niedopasowane do siebie powierzchnie kości udowej i piszczelowej mogą płynnie współpracować.
Uszkodzenie łąkotki a ból
Tu dochodzimy do największego paradoksu i jednocześnie największego zagrożenia związanego z łąkotkami. Sama łąkotka nie jest unerwiona, co oznacza, że jej uszkodzenie samo w sobie nie boli.
Ból, który pacjenci odczuwają, wynika najczęściej ze stanu zapalnego błony maziowej, czyli tkanki otaczającej łąkotkę, która jest bogato unerwiona. Problem polega na tym, że ten ból można łatwo wyciszyć. Pacjent bierze leki przeciwzapalne, idzie na fizykoterapię, a obrzęk i stan zapalny wokół łąkotki ustępują. Ból mija, a pacjent jest przekonany o „sukcesie leczenia zachowawczego”.
Niestety, to, że ból ustąpił, o niczym nie świadczy. To nie ma nic wspólnego z wygojeniem się choroby. Uszkodzona łąkotka (np. pęknięta) pozostaje w stawie, a człowiek, chodząc na niej, dosłownie „rozdeptuje” ją i niszczy doszczętnie. Staw traci amortyzację i po cichu, przez lata, dochodzi do katastrofy. Kiedy ból wraca po kilku latach, zazwyczaj jest już za późno – chrząstka jest zniszczona i mamy do czynienia z zaawansowaną artrozą.
Podsumowanie
Właśnie dlatego w nowoczesnej ortopedii panuje trend „Save the Meniscus” (Ratujmy łąkotkę). Łąkotkę trzeba ratować za wszelką cenę.
Oczywiście, wycięcie fragmentu łąkotki (meniscektomia) to dla pacjenta najwygodniejsze rozwiązanie krótkoterminowe. Objawy mijają jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki , a rehabilitacja jest prosta i szybka. Niestety, jest to prosta droga do poważnych zmian zwyrodnieniowych i konieczności wszczepienia endoprotezy za 10-15 lat.
Z kolei szycie łąkotki jest procesem trudnym, uciążliwym i wymagającym. Wymaga doświadczonego fizjoterapeuty, często unieruchomienia i zakazu obciążania nogi. Wiąże się to z wieloma problemami, ale jestem głęboko przekonana, że absolutnie warto podjąć ten wysiłek.